تحلیل بنیادی شرکت پالایش نفت تبریز

تحلیل وضعیت نفت

طبق گزارش بانک جهانی (World Bank) قیمت نفت خام در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۱۸ به‌طور میانگین به ۷۵ دلار در هر بشکه رسیده است که نسبت به سال قبل افزایشی ۴۶ درصدی داشته است. طی چند ماه اخیر قیمت نفت‌ با نوسان شدیدی همراه بوده است، افزایش تولید و تجارت نفت خام ایالات متحده آمریکا در ماه‌های آگوست و جولای موجب کاهش قیمت نفت برنت تا ۷۰ دلار در هر بشکه در ماه آگوست شد. از طرفی تحریم‌های آمریکا علیه ایران و کاهش تولید نفت خام توسط کشور ونزوئلا موجب افزایش قیمت نفت خام شد به نحوی که در اوایل اوکتبر قیمت هر بشکه نفت خام به ۸۶ دلار در هر بشکه رسید. این افزایش قیمت نفت همچنین تحت تأثیر نگرانی‌ها از کاهش ظرفیت و ذخایر کشورهای عضو اوپک است. با افزایش عرضه سایر کشورهای اوپک از جمله عربستان سعودی قیمت‌ها اندکی کاهش یافت. شکل زیر روند تغییرات قیمت نفت برنت و (WTI) را طی ۴ فصل سال‌های  ۲۰۱۸- ۲۰۱۷ نمایش می‌دهد.

طبق گزارش بانک جهانی قیمت نفت خام با توجه به موارد ذکر شده در سال ۲۰۱۸ معادل ۷۲ دلار در هر بشکه برآورد شده است. همچنین آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) پیش‌بینی می‌کند با توجه به تقاضای موجود و رشد اقتصادی کشورهای پیشرفته و نوظهور تقاضای جهانی در سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۱۸ به ۱۰۰ میلیون بشکه در روز می‌رسد که عمدتا ناشی از تقاضای کشورهای چین و هند است. با در نظر گرفتن کاهش تولید نفت ایران ناشی اعمال تحریم‌ها و همچنین رشد اندک اقتصاد جهانی برای سال ۲۰۱۹  بانک جهانی پیش‌بینی می‌کند، قیمت نفت به ۷۴ دلار در هر بشکه می‌رسد.

معرفی صنعت

استفاده از نفت برای بسیاری از صنایع مهم و حیاتی می‌باشد و در تمدن صنعتی امروز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ درواقع به همین دلیل است که به عنوان کالایی استراتژیک به شدت مورد توجه بسیاری از کشورها قرار گرفته است.

صنعت نفت معمولا به سه دسته طبقه‌بندی می‌شود: صنایع محصولات بالادستی، پایین‌دستی و میانی که غالبا عملیات‌های مربوط به صنایع میانی در طبقه صنایع پایین‌دستی قرار می‌گیرند. قبل از آنکه بتوان نفت را مورد استفاده قرار داد، لازم است این کالا پالایش شده و اجزا آن از هم جدا شود تا در نهایت به محصولات نهایی تبدیل شود. حدود ۹۰ درصد از این محصولات را سوخت‌ها نظیر بنزین، سوخت­‌های هوایی، پسماندهای نفتی، LPG، کک و نفت سفید تشکیل می‌دهد. همچنین پالایشگاه‌ها فرآورده‌های غیر سوختی را هم که شامل مواد پتروشیمی، آسفالت، روغن برای راه‌سازی و موم می‌باشند را تولید می‌کنند. محصولات پتروشیمی (اتیلن، پروپیلن، بنزن و سایر فراورده‌ها) به کارخانه‌های شیمیایی منتقل می­شوند و در آنجا برای تولید محصولات شیمیایی و پلاستیکی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

پالایشگاه‌های نفت به‌طور معمول واحدهای صنعتی بزرگ و درهم پیچیده‌ای می­باشند که در آنها واحدهای مختلف توسط مسیرهای لوله‌کشی متعدد به هم پیوند داده شده‌اند. اولین پالایشگاه جهان در شهر پولشیتی رومانی در سال ۱۸۵۶ ساخته شده و تا قبل از اشغال رومانی توسط نازی‌ها چندین پالایشگاه دیگر نیز با سرمایه‌گذاری شرکت‌های آمریکایی در همان محل تأسیس گردید. اکثر این پالایشگاه‌ها در طی بمباران نیروی هوایی آمریکا در عملیات تیدال ویو در ۱۹۴۳ از کار افتادند. پس از این حادثه این پالایشگاه‌ها بازسازی گردیدند. پالایشگاه قدیمی دیگر، پالایشگاه Oljeon می‌باشد که هم اکنون به عنوان موزه در میراث جهانی یونسکو به عنوان سایت انگلسبرگ (Engelsberg) ثبت شده است، این پالایشگاه در سال ۱۸۷۵ افتتاح گردیده است. پالایشگاه‌های اولیه در ایالات متحده تنها نفت سفید را پالایش می‌کردند و مابقی محصولات پالایش نشده به نزدیک‌ترین رودخانه تخلیه می‌گردید با اختراع اتومبیل پالایشگاه‌ها به سمت تولید بنزین و سوخت دیزل هدایت شدند که تا به امروز به عنوان اصلی‌ترین فرآورده پالایشگاه‌ها شناخته می‌شوند. پس از نیمه دوم قرن بیستم در ایالات متحده سازمان‌های محیط‌زیست قوانین بسیار محدودکننده‌ای برای احداث پالایشگاه‌های جدید (از نظر آلودگی‌های آب و هوا) وضع نموده‌اند. این شرایط احداث پالایشگاه‌های جدید را بسیار محدود و پرهزینه کرده است.

مروری بر فرآیند تولید

نفت به صورت خام یا فرآوری نشده کاربرد چندانی ندارد. با اینکه نفت شیرین (با لزجت و گوگرد کم) به صورت تصفیه نشده در وسایل محرکه با قوه بخار به کار برده می‌شد، اما گازها و سایر محصولات سبک‌تر آن معمولا داخل مخزن سوخت جمع شده و باعث انفجار می­گردید. همچنین برای تولید محصولات دیگر مانند پلاستیک، فوم‌ها و … ، باید نفت خام را پالایش کرد. فرآورده‌های سوختی نفتی در گستره وسیعی از کاربردها، سوخت کشتی، سوخت جت، بنزین و … استفاده می­شوند. هر کدام از موارد فوق الذکر دارای نقطه جوشی متفاوت می‌باشند؛ از این رو می‌توان آن‌ها را طی فرآیند تقطیر از یکدیگر جدا نمود. از آنجائی که تقاضای زیادی برای اجزای مایع سبک‌تر وجود دارد، در یک پالایشگاه مدرن نفتی هیدروکربن‌های سنگین و اجزای گازی سبک در طی فرآیندهای پیچیده و انرژی‌بر به مواد با ارزش‌تری تبدیل می­شوند.

نفت به خاطر دارا بودن هیدروکربن‌هایی با وزن و طول‌های مختلف مانند پارافین، آروماتیک‌ها، نفتا، آلکن‌ها، و آلکالین‌ها می‌تواند در موارد متعددی مفید واقع گردد. هیدروکربن‌ها مولکول‌هایی با طول‌های متفاوت هستند که تنها از هیدروژن و کربن تشکیل شده‌اند و ساختارهای مختلف آن‌ها خواص متفاوتی دارند. فرایند پالایش نفت در واقع عبارتست از جدا کردن و بالا بردن درجه خلوص اجزا تشکیل دهنده نفت از یکدیگر. همین‌که اجزا از هم جدا گردیده و خالص شدند می‌توان ماده روغن‌کاری یا سوخت را به طور مستقیم روانه بازار مصرف کرد. با ترکیب مولکول‌های کوچک‌تر مانند ایزوبوتان و پروپیلن و یا بوتیلن طی پروسه‌هایی همانند آلکالنین کردن یا دیمرازسیون می‌توان سوختی با اکتان مورد نظر تهیه نمود. همچنین درجه اکتان بنزین را می­توان طی فرآیند بهسازی توسط کاتالیزور بهبود بخشید که طی آن هیدروژن از هیدروکربن جدا شده و هیدروکربن آروماتیکی تشکیل می‌گردد که درجه اکتان بسیار بیشتری دارد. تولیدات میانی برج جداکننده را می­توان طی پروسه‌های کراکینگ گرمایی، هیدروکراکینگ و یا کراکینگ کاتالیزوری سیالی به محصولات سبک‌تری تبدیل نمود. مرحله نهایی در تولید بنزین ترکیب مواد هیدروکربن مختلف با درجه های اکتان متفاوت است تا به مشخصات محصول مورد نظر دست یافت.

معمولا پالایشگاه‌های بزرگ توانایی پالایش از صدهزار تا چند صدهزار بشکه در روز را دارا می‌باشند. به دلیل ظرفیت بالای مورد نیاز، بسیاری از پالایشگاه‌ها به صورت دائم برای مدت طولانی از چندین ماه تا چندین سال به طور مداوم کار می‌کنند. پالایشگاه‌های نفت بسته به نوع خوراکی که بر مبنای آن طراحی شده‌اند، دارای پیچیدگی‌های متفاوتی هستند که بر اساس آن میزان و نوع محصولات متفاوتی تولید می­کنند.

در شکل فوق فرآیندهای معمول در یک پالایشگاه نفت نشان داده شده است. پالایشگاه‌‎های نفت شامل واحدهای مختلفی هستند که در ذیل به توضیح مختصر هر یک از موارد پرداخته شده است:

  1. واحد نمک‌زدایی(Desalter Unit): طی عملیات شست‌وشو قبل از آنکه نفت خام به واحد جداسازی اتمسفریک منتقل گردد، نمک از نفت جدا می‌گردد.
  2. واحد جداسازی اتمسفریک(Atmospherric Distillation Unit): نفت خام به برش‌های مختلف تقطیر می‌شود.
  3. واحد جداسازی خلا (Vacuum Distillation Unit): باقی‌مانده مواد از واحد جداسازی اتمسفریک بیشتر از هم جدا می‌گردند.
  4. واحد بهبود هیدروتریتور نفتا (Naphta Hydroeator Unit): با استفاده از هیدروژن، از نفتای حاصل از برج تقطیر گوگردزدایی می‌شود.
  5. واحد اصلاح کاتالیستی (Catalytic Reformer Unit): این واحد دارای کاتالیست می‌باشد که برای تبدیل رنج نفتا به محصولات بهینه با‌ اکتان بالا استفاده می‌گردد. یکی از تولیدات جانبی واحد اصلاح کاتالیستی هیدروژن می‌باشد که در هیدروتریتور کراکر استفاده می‌گردد.
  6. واحد هیدروتریتور چگالشی (Distillate Hydrotreator): سوخت دیزل چگالیده را پس از برج جدا کننده گوگردزدایی می­کند.
  7. واحد شکافت کاتالیستی سیالی (Fluid Catalytic Cracking Unit): برش‌های سنگین‌تر برج تقطیر را به برش‌های سبک‌تر و با ارزش‌تر ارتقا می­دهد.
  8. واحد شکافت هیدروکرار (Hydrocracker Unit ): با استفاده از هیدروژن، برش‌های سنگین‌تر را به برش‌های سبک‌تر با ارزش بیش‌تر تبدیل می­کند.
  9. واحد اصلاح مرکس (Merox Treater): در برخی موارد ویژه همانند اصلاح سوخت جت یا یک پروسه مرکس برای اکسیداسیون، مرکاپتان‌ها به مواد آلی استفاده می­گردد.
  10. فرآیند کک سازی (Coking Process): طی این پروسه آسفالت به بنزین و سوخت دیزل تبدیل می­شود و کک به عنوان باقی‌مانده می­ماند.
  11. واحد آلکالیشن ( Alcylation Unit ): برای پروسه ترکیب و اختلاط اجزایی با عدد اکتان بالا تولید می­کند.
  12. واحد دیمرزاسیون(Dimerization Unit).
  13. واحد ایزومریزاسیون (Isomeration Unit): مولکول‌های خطی را به مولکول‌های حلقوی که دارای اکتان بالاتری می­باشند تبدیل می­کند و محصول جهت اختلاط به درون واحد آلکالیشن و یا بنزین هدایت می‌گردد.
  14. واحد تغییر بخار (Steam Reforming Unit): هیدروژن مورد نیاز برای واحدهای هیدروکراکر و هیدروتریتور را تأمین می­کند.
  15. واحدهای گازمایع شده پروپان و سوخت‌های گازی مشابه این واحدها به صورت مدور می­باشند تا توانایی تأمین سوخت‌های مزبور را به صورت مایع داشته باشند.
  16. مخازن ذخیره نفت خام و فرآورده‌های پالایش شده.

واحدهای یوتیلیتی همانند برج‌های خنک‌کن، واحد آب، واحد بخار، واحد جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب.

جایگاه شرکت در صنعت

شرکت در صنعت فرآورده‌های نفتی، کک و سوخت هسته‌ای فعالیت می‌کند. در حال حاضر با احتساب پالایشگاه ستاره خلیج فارس ۱۰ شرکت پالایش نفت در کشور وجود دارند که ظرفیت پالایشی این شرکت‌ها حدود ۲٫۲ میلیون بشکه در روز است. در این میان تنها ۶ شرکت پالایش نفت در بورس و فرابورس پذیرفته شده است. ظرفیت این پالایشگاه‌ها به شرح نمودار زیر است :

همان‌طور که از نمودار فوق مشخص است، شرکت پالایش نفت تبریز با ظرفیت روزانه ۱۱۰ هزار بشکه و با احتساب پالایشگاه ستاره خلیج فارس که عمده خوراک آن میعانات گازی است، در جایگاه هفتم قرار دارد.

سهم پالایشگاه‌های بورسی از منظر تولید محصولات اصلی

میزان تولید فرآورده‌های اصلی در میان شش شرکت موجود در صنعت، در اسفند سال ۱۳۹۶ به شرح جدول زیر است :

همانطور که از جدول فوق مشخص است پالایشگاه نفت تبریز به غیر از نفت سفید، از منظر تولید سایر محصولات اصلی در جایگاه چهارم صنعت پالایش نفت در بورس قرار دارد.

معرفی شرکت

شرکت پالایش نفت تبریز (سهامی عام) بر اساس بند الف ماده ۵ قانون اساسنامه شرکت ملی نفت ایران و بند ۴ ماده ۷ فصل دوم اساسنامه شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران به عنوان شرکت فرعی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران تأسیس و تحت شماره ۱۴۴۵۲۴ در تاریخ ۲۵/۰۷/۱۳۷۷ در اداره کل ثبت شرکت‌ها و مالکیت صنعتی تهران به ثبت رسیده است. شرکت در تاریخ ۳۱/۰۲/۱۳۸۷ به موجب صورت جلسه مجمع عمومی فوق العاده مورخ ۱۵/۰۲/۱۳۸۷ به شرکت سهامی عام تبدیل و در تاریخ ۱۶/۰۲/۱۳۸۷ در بورس اوراق بهادار تهران (تابلو اصلی بازار اول) با نماد “شبریز” پذیرفته شد. براساس مصوبه مجمع عمومی فوق العاده صاحبان سهام به تاریخ ۲۲/۰۳/۱۳۹۰ مرکز اصلی شرکت از تهران به تبریز انتقال یافت. با توجه به این موضوع، شرکت متعاقبا در تاریخ ۲۰/۰۳/۱۳۹۲ تحت شماره ۳۶۲۴۹ در اداره ثبت شرکت‌ها و مالکیت صنعتی تبریز به ثبت رسیده است. در حال حاضر شرکت پالایش نفت تبریز جز واحدهای تجاری فرعی شرکت گروه گسترش نفت و گاز پارسیان (سهامی عام) است و شرکت مزبور، واحد تجاری نهایی گروه است. نشانی مرکز اصلی شرکت (کارخانه) : آذربایجان شرقی، شهرستان تبریز، بخش مرکزی، شهر تبریز، پالایشگاه، جاده (تبریز آذرشهر)، جاده (اختصاصی پالایشگاه)، طبقه همکف، کدپستی ۵۱۹۷۱۳۳۱۱۱ می‌باشد.

موضوع فعالیت اصلی شرکت

موضوع فعالیت شرکت، طبق ماده ۲ اساسنامه، به شرح ذیل می‌باشد:

  1. احداث و راه‌اندازی و بهره‌برداری از کارخانجات صنعتی به منظور تولید، بازاریابی، فروش، صدور انواع مختلف محصولات نفتی، شیمیایی و مشابه.
  2. دریافت، معاوضه و خرید خوراک پالایشگاه (نفت خام، میعانات گازی، گاز طبیعی و محصولات جانبی پتروشیمی) از شرکت ملی نفت ایران، شرکت ملی گاز ایران و یا عرضه کننده داخلی و یا خارجی دیگر.
  3. انجام عملیات پالایش و فرآورش نفت خام و سایر هیدروکربورها، ساختن فرآورده‌های نفتی از قبیل بنزین، نفت سفید، نفت گاز، نفت کوره و سایر مشتقات و فرآورده‌های جانبی.
  4. انجام هرگونه عملیات به منظور عرضه مواد مندرج در اساسنامه.

 

ترکیب سهامداران عمده شرکت طبق صورت مالی ۶ ماهه منتهی به ۳۱/۰۶/۱۳۹۷ در جدول ذیل ارائه‌ شده است.

سرمایه شرکت

سرمایه شرکت در بدو تأسیس ۱۰۰ میلیون ریال (شامل تعداد ۱،۰۰۰ سهم، به ارزش اسمی هر سهم ۱۰۰،۰۰۰ ریال) بوده که طی چند مرحله به شرح زیر به مبلغ ۳،۸۴۴،۲۱۱ میلیون ریال رسیده است و روند افزایش سرمایه آن به شرح ذیل است.

 

ترازنامه

ترازنامه شرکت پالایش نفت تبریز برای سال­های ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۶ به شرح ذیل می‌باشد :

 

صورت سود و زیان

جدول زیر صورت سود و زیان حسابرسی شده شرکت پالایش نفت تبریز را برای سال­های ۱۳۹۶-۱۳۹۳ به نمایش می­گذارد:

پیش‌بینی عملکرد شرکت پالایش نفت تبریز

مفروضات کلی

مفروضات کلی متغیرهای اقتصادی مورد استفاده در این گزارش برای سنوات آتی در جدول زیر نشان داده‌شده است:

نرخ تورم مورد استفاده برای سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ بر اساس گزارش ارائه شده توسط صندوق بین‌المللی پول (IMF) است. نرخ ارز بر اساس تفاوت تورم ایران و آمریکا برای سنوات آتی برآورد شده است. قیمت نفت نیز بر اساس پیش‌بینی بانک جهانی (World Bank) برای سنوات آتی در نظر گرفته شده است.

مواد مستقیم مصرفی

بیش از ۹۵ درصد مبلغ مواد مستقیم مصرفی را نفت خام تشکیل می‌دهد پیش‌بینی می‌شود این شرکت برای هر سال ۳۶۵ روز تولید داشته باشد. با توجه به اینکه طی سنوات اخیر شرکت به طور متوسط روزانه ۱۰۶،۶۷۷ بشکه نفت خام پالایش کرده است و همچنین قیمت هر بشکه نفت خام و نرخ دلار، مبلغ نفت خام مصرفی محاسبه شده است. میزان سایر مواد مستقیم مصرفی مانند میعانات گازی، MTBE و …. با استفاده از نسبت تاریخی آن‌ها به نفت خام برآورد شده است. لازم به توضیح است با توجه به مصوبه اخیر هیئت وزیران مبنی بر محاسبه قیمت خوراک پالایشگاه‌ها و فرآورده‌های تحویلی از پالایشگاه‌ها به شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران (پنج فرآورده اصلی و سوخت هوایی) با توجه به متوسط ماهانه نرخ تسعیر ارز در سامانه نیما از ابتدای آبان ماه سال جاری، نفت خام مصرفی برای ۵ ماه باقیمانده بر مبنای نرخ تسعیر ارز در سامانه نیما محاسبه شده است و برای سال‌های بعد نیز کل سال با در نظر گرفتن نرخ ارز در سامانه نیما محاسبه شده است. بنابراین مبلغ مواد مستقیم مصرفی برای سال‌های ۱۴۰۰-۱۳۹۳ به شرح جدول زیر است:

درآمد عملیاتی

به منظور تعیین فروش شرکت‌های پالایشی از یک مفهوم کلی به نام اسپرد تبدیل استفاده می‌شود. اسپرد تبدیل به اختلاف میزان بهای تمام شده نفت خام، میعانات، MTBE و سایر مواد مصرفی از فروش کل شرکت گفته می‌شود. درواقع نسبت اسپرد تبدیل ۵% به معنای این است که فروش یک پالایشگاه نسبت به بهای تمام شده مواد مصرفی آن ۵% بیشتر است. اسپرد تبدیل نفت خام در پالایشگاه‌های با تکنولوژی بالا در جهان حدود ۱۰% است. در ایران این رقم بین ۰% تا ۵% برآورد می‌شود. تخفیف ۵% خوراک نیز سبب رشد اسپرد به ۵ تا ۱۰ درصد می‌گردد. بنابراین با توجه به توضیحات ذکر شده می‌توان فروش شرکت پالایش نفت تبریز را طی سال‌های مختلف به صورت زیر در نظر گرفت.

بهای تمام شده

دستمزد مستقیم و سربار با توجه به تورم و میزان تولید برآورد شده است. لازم به توضیح است که با توجه به بهره‌برداری از پروژه گوگردزدایی از نفت گاز در سال ۱۳۹۷ استهلاک برآورد شده در سال ۱۳۹۷ افزایش داشته است. بنابراین بهای تمام شده به شرح جدول زیر می‌باشد:

هزینه مالی

تسهیلات دریافتی شرکت شامل دو بخش تسهیلات دریافتی بابت تحصیل شرکت پتروشیمی تبریز و سایر تسهیلات که عمدتا بابت پروژه‌های در جریان شرکت و سرمایه در گردش می‌باشد. با توجه به تسویه عمده تسهیلات تحصیل شرکت پتروشیمی تبریز تا سال ۱۳۹۸ هزینه مالی برای سنوات آتی به شرح زیر است:

صورت سود و زیان

هزینه‌های فروش، اداری و عمومی و سایر درآمدها و هزینه‌های غیر عملیاتی با استفاده از تورم و نرخ رشد فروش پیش‌بینی شده است. بنابراین صورت سود و زیان سنوات آتی شرکت پالایش نفت تبریز با توجه به برآوردهای صورت گرفته به شرح جدول ذیل می‌باشد.

تحلیل حساسیت

با توجه به اینکه تغییرات نرخ دلار و قیمت نفت تأثیر به سزایی در نرخ فروش و خرید مواد اولیه و متعاقبا بهای تمام‌ شده شرکت دارد در جدول زیر به بررسی تغییرات سود هر سهم سال ۱۳۹۷ شرکت پالایش نفت تبریز پرداخته‌شده است.

 

برای دریافت فابل pdf اینجا کلیک کنید

 

 

دیدگاهتان را بنویسید