لایحه بودجه 96 زیر ذره بین !

لایحه بودجه ۹۶ زیر ذره بین !

همان طور که می دانید فرض دانش اقتصاد بر آن است که بودجه مهمترین سند سیاست مالی دولت بوده و مانند سایر سیاست های اقتصاد کلان سه هدف را دنبال می کند: تحریک رشد اقتصادی ، تثبیت نوسانات اقتصادی و کمک به توزیع در آمد.

سالها ست آنچه در ایران اتفاق افتاده بودجه را از این ماموریت ها دور گردانده و این بودجه سند سیاست گذاری درستی نبوده حتی فهرست دقیقی از درآمد و هزینه را نشان نمی دهد. با این حال آثار خود را بر اقتصاد کلان دارد. در حال حاضر در بودجه ۹۶ ، به صورت مقایسه ای لایحه بودجه ۹۶ با قانون ۹۵ به شکل زیر است :

1

مشاهده می شود که هم سمت منابع و هم در سمت مصارف یک رشد حدود ۱۱ درصد وجود دارد. مجموع منابع دولتی در سمت راست نشانگر رقمی در حدود ۱۰۸۴۹ هزار میلیارد ریال می باشد .2

پیش بینی دولت از درآمد های مالیاتی برای سال آتی با رشدی ۸% به رقم ۱۱۳ هزار میلیارد تومان رسیده است. همچنین پیش بینی نموده ۱۳۵۰۰ میلیارد تومان سود سهام از شرکتهای دولتی (که شامل کلیه شرکت ها با میزان مالکیت بیشتر ۵۰% یا کمتر از آن می شود)  بدست آورد. آنچه که در جداول بودجه پیش بینی شده نشان دهنده ۳۲۵۰۰ میلیارد تومان اوراق تعهدزا ست که دولت قصد فروش آنها را دارد همچنین ۵۰ هزار میلیارد تومان پیش بینی سایر درآمد های دولت می باشد. در کنار موارد یاد شده ، درآمد حاصل از فروش نفت نیز در حدود ۱۱۱ هزار میلیارد برآورد گردیده و در مجموع نشان دهنده درآمد عمومی حدود ۳۲۰ هزار میلیارد تومان خواهد بود. ازین مقدار درآمد ۲۳۶ هزار میلیارد تومان صرف هزینه های جاری شده و ۶۳ هزار ملیارد آن صرف طرح های عمرانی و ۲۱ هزار میلیارد نیز صرف بازپرداخت انواع تعهدات و دیون دولت خواهد شد.

با نگاه دقیق تر به منابع بودجه ، فرض دولت برای صادرات دو میلیون و پانصد و سی هزار بشکه نفت  (۲٫۵۳ میلیون) در سال ۹۶ به ازای هر بشکه ۵۵ دلار و ۲۰۰ هزار بشکه میعانات می باشد. نرخ برابری دلار نیز به صورت محاسباتی ۳۳۰۰۰ ریال در نظر گرفته است. بدین ترتیب دولت فرض کرده آنچه به عنوان سهم دولت باقی می ماند ، با فرض واریز ۲۰% به حساب صندوق توسعه ملی و ۱۴% به شرکت نفت برای تامین ،هزینه های تولید داده می شود. رقمی حدود ۳۳٫۶ میلیارد دلار خواهد بودکه با نرخ برابری دلار به عدد ۱۱۱ هزار میلیارد تومان می رسیم.

منابع عمومی دولت در قانون ۹۵ حدود ۲۵% وابسته به نفت بوده که با محقق شدن این فروض در سال ۹۶به ۳۶% خواهد رسید که در این صورت ریسک های رو به روی دولت ، عبارتند از نرخ دلار، میزان صادرات نفت و قیمت آن.3

در قسمت درآمد حاصل از مالیات ها نیز دولت مالیات اشخاص حقوقی را نسبت به قانون قبلی ۷% رشد داده و اما نسبت به آنچه که واقعا در سال ۹۵ محقق گشته این افزایش ۲۲% می باشد. مالیات بر درآمد و بر ثروت  نیز به ترتیب نسبت به عملکرد سال قبل رشد ۲۳% و ۲۷% رشد داشته و در مجموع می توان گفت که مالیات های مستقیم و غیر مستقیم که بر کالا و خدمات و واردات منظور می گردد به ترتیب ۲۳% و ۲۱% نسبت به عملکرد واقعی ۹۵ رشد داشته است. بخش مالیات غیر مستقیم عمدتا از محل ارزش افزوده می باشد. به طور کلی می توان گفت بودجه دولت در سال ۹۶ نسبت به سالهای گذشته، فشار کمتری را بر مالیات ها گذاشته است.

نکته مهم در بحث مالیات های غیر مستقیم، بحث مالیات بر ارزش افزوده است. چرا که در حال حاضر در تمام انواع آن ، مالیت بر ارزش افزوده بالاترین رقم را دارد و نشان دهنده تغییر ساختار مالیاتی کشور می باشد که بالغ بر ۳۹۵۰۰ میلیارد تومان می باشد و می تواند نشان دهنده حرکت دولت از مالیات های مستقیم به سوی غیر مستقیم می باشد.  در صورت تصویب قانون صندوق مکانیزه فروش در شش ماهه اول سال توسط مجلس این امکان درنیمه دوم سال آینده نیز وجود دارد که نرخ مالیات بر ارزش افزوده به ۱۰% برسد .

بخش دیگری از منابع دولت ، بحث واگذاری انواع اوراق تعهدزاست. متاسفانه در بودجه ایران همه آنچه در ارقام دیده می شود تمام آنچه دولت انجام خواهد داد نیست. مثلا دولت قصد انتشار ۵ هزار میلیارد تومان اوراق برای بازپرداخت اصل و سود اوراقی که سررسید شده دارد. اما عددی که در بودجه آمده یک می باشد که این یک می تواند تبدیل به ۵۰۰۰ شود . که این مقدر عدد یک، در  ۲۳۰ هزار میلیارد رقم گفته شده در بالا نشسته است ! در حالی که معنای این عدد پنج هزار میلیارد تومان می باشد. اما چون دولت نمی داند که چه میزان از ۵ هزار میلیارد تومان محقق می گردد، به جای آن عدد یک قرار داده و این عدد معنا دار نخواهد بود چرا که سقف بودجه را نشان نمی دهد اما در بودجه امسال در بخش اوراق این اتفاق چند بار رخ داده است.

پیش بینی شده که در سال ۹۶ درمجموع ،۴۴۳۰۰ میلیارد تومان اوراق منتشر خواهد کرد که ۳۲۵۰۰ میلیارد تومان اوراق مشارکت و اسناد خزانه می باشد که از اهمیت خاصی بر خوردار می باشد. لازم به ذکر است این مبلغ به جز آن چیزی ست که شرکت های دولتی منتشر خواهند کرد. به عنوان مثال شرکت نفت اجازه دارد برای بازگرداخت اصل و سود اوراق منتشره قبلی ، دو مرتبه اوراق منتشر نماید که در بودجه آورده نشده ! یا مثلا شرکت ملی نفت اجازه دارد ۳ میلیارد دلار  اوراق ارزی برای جایگزینی اوراق قبلی منتشر نماید که در بودجه دیده نشده است. این امر می تواند یک بازی خطرناک برای دولت باشد چرا که مجبور است با نرخ بالاتری این اوراق را منتشر نماید تا اوراق را جذاب نماید که هم بازار پول و هم بازار سرمایه را تحت تاثیر قرار خواهد داد. چرا که طبق قاعده هفتاد ایکس طی ۳٫۵ سال عملا  حجم بدهی های دولت دو برابر می شود که در تعارض با سیاست پولی دولت برای کاهش نرخ سود بانکی خواهد بود و از طرف دیگر به پایداری مالی دولت در آینده نزدیک فشار خواهد آورد. بدین ترتیب می توان نتیجه گرفت که ۴ نوع اوراق در بازار در حال چرخش است. ۱- اوراق برای انجام کارهای جدید (مشارکت ) ۲- برای جایگزینی اوراق قبلی ۳- برای بازپرداخت تامین مالی دولت و ۴- اوراق شرکت های دولتی . در گذشته وابستگی تنها به درآمد های نفتی بود اما به زودی این وابستگی به اوراق خواهد بود.

در عمل دولت حدود ۹۵ هزار میلیارد تومان حقوق و دستمزد به کارکنان فعلی و ۷۳ هزار میلیارد تومان حقوق بازنشستگی می دهد و تصویر ساده بدین شکل خواهد بود که دولت ۱۰۰ هزار میلیارد تومان مالیاتها و ۱۰۰ هزار میلیارد تومان نیز از درآمد های نفتی بدست آورده و تقریبا این مبالغ را به شکل حقوق پرداخت می کند و صرف هزینه های جاری می شود و چیزی برای هزینه های عمرانی باقی نمی ماند و عدد ۶۰ هزار میلیارد تنها رقمی بر روی کاغذ است.

قدرت خرید دولت به شدت کاهش یافته و همان طور که مشاهده می شود از سال ۸۰تا ۸۵ به قیمت های ثبات درآمد های دولت رشد مثبتی داشته اما از سال ۸۶ تا ۹۱ این رشد کاملا منفی بوده و قدرت خرید را به شدت کاهش داده است.

 

4

در مجموع در سال ۹۶ پیش بینی دولت برای رشد اقتصادی حدود ۷% بوده و البته برای سال ۹۵ این رشد را حدود ۷٫۲%  اعلام شد و طبق پیش بینی های IMF این رقم حدود ۶٫۶% برای سال ۹۵ است. نرخ تورم نیز برای سال ۹۶ حدود ۷% در نظر گرفته شده است.  از این رشد  ۷٫۲% ، میزان ۵٫۲% آن مربوط به درآمد های نفتی ست که اکنون در سقف ظرفیت صادراتی می باشیم و حجم مصرف داخلی را بیش از این نمی توان کنترل نمود. لازم به ذکر است  که این رشد تکرار شدنی نیست چرا که اگر واقعا این عدد وجود داشته باشد باید در سایر بخش ها نیز قابل لمس باشد.

دیدگاهتان را بنویسید